VM Nghệ An 2026: Mai Trung, Đan Quyết và cuộc đua 42km khi đường đẹp chưa đủ để tạo ra kỷ lục

Đúng ba giờ sáng ngày 27 tháng 9 năm 2026, tại Quảng trường Hồ Chí Minh ở thành phố Vinh, một nhóm vận động viên đứng trước vạch xuất phát cự ly 42km. Đèn cao áp hắt xuống mặt đường còn vương hơi ẩm. Không có khán đài rực rỡ, không có tiếng loa dồn dập như những trận bóng tôi từng ngồi bình luận. Chỉ có tiếng bước chân khởi động trên nhựa đường và tiếng thì thầm của tổ vận hành. Đan Quyết vẫy tay chào máy quay, nụ cười thoải mái. Mai Trung đứng yên, mắt nhìn về phía Đại lộ Lê Nin, hai tay buông xuôi, hơi thở đều đặn. Tôi ghi vào sổ hai chữ: tập trung. Mười bảy năm theo dõi thể thao dạy tôi rằng ở cự ly 42km, tư thế đứng trước vạch xuất phát quan trọng không kém gì chỉ số PR.

Sau mười phút xuất phát, hai cái tên Mai Trung và Đan Quyết song hành. Cả hai thay phiên nhau dẫn đầu. Khoảng cách giữa họ lúc này chỉ chừng mười mét. Phía sau, Đào Bá Thành và một vài cái tên khác bám theo nhưng không còn giữ được khoảng cách ban đầu. Ở nội dung nữ, Mỹ Hiền tạm dẫn đầu — cô gái của câu lạc bộ Nghệ An Runners sở hữu kỷ lục cá nhân 3 giờ 07 phút 39 giây. Đây là một bất ngờ với nhiều người ngồi ở khu vực kỹ thuật, nhưng với tôi thì không hẳn.

Vì sao tôi nói vậy? Bởi lẽ tôi đã dành gần một năm ròng để xem lại các giải marathon phong trào ở Việt Nam, ghi lại từng cú tăng tốc, từng đoạn runner mất nhịp, và điều tôi nhận ra không nằm ở tốc độ tuyệt đối của bất kỳ ai. Nó nằm ở cách một runner quản lý nửa sau của cuộc đua — phần mà không camera nào chiếu tới.

Ở marathon phong trào Việt Nam, người thắng cuộc thường không phải người chạy nhanh nhất ở 21km đầu, mà là người mất ít tốc độ nhất ở 21km sau. Đó là cơ chế ngầm dưới tấm huy chương, và tôi muốn kể lại nó bằng số liệu của chính giải đấu này.

Trước khi đi vào chi tiết cuộc đua, cần dựng lại bối cảnh. VnExpress Marathon Grand Tour là lần đầu tiên giải đấu này được tổ chức trên quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh. Giải gồm bốn cự ly: 5km, 10km, 21km và 42km. Tất cả vận động viên đều xuất phát tại khu vực Quảng trường Hồ Chí Minh và về đích trên đường Trường Thi, đoạn giao với đường Lê Văn Hưu. Đây là một cấu trúc đường chạy điểm-đến-điểm, khác với kiểu vòng lặp mà nhiều giải phong trào khác sử dụng.

Cự ly dài nhất 42km xuất phát lúc 3 giờ. Từ Quảng trường Hồ Chí Minh, runner chạy qua Hồ Tùng Mậu, Trường Thi, Đại lộ Lê Nin rồi nối vào Đại lộ Vinh - Cửa Lò. Sau khoảng 16km, cung đường tiếp tục đưa vận động viên về tuyến Bình Minh, chạy qua khu vực ven biển Cửa Lò và quay đầu tại đoạn Cửa Xá. Với cự ly 21km, runner xuất phát lúc 4 giờ, theo tuyến Hồ Tùng Mậu, Trường Thi, Đại lộ Lê Nin rồi chạy thẳng trên Đại lộ Vinh - Cửa Lò. Sau khi quay đầu ở khoảng km 11, vận động viên trở lại theo hướng trung tâm và về đích trên đường Trường Thi. Cự ly này có hai mốc COT, ở km 10 lúc 5h40 và km 16,9 lúc 6h50. Đường chạy đóng lúc 7h30.

Cự ly 10km xuất phát lúc 5 giờ, đi từ Quảng trường Hồ Chí Minh qua Hồ Tùng Mậu, Trường Thi và Đại lộ Lê Nin, vào Đại lộ Vinh - Cửa Lò rồi quay đầu ở khoảng km 5. Runner trở lại theo cung đường cũ để về đích. Cự ly này có một mốc COT ở km 6 lúc 6h15, đường chạy đóng lúc 7 giờ. Cự ly 5km diễn ra hoàn toàn trong khu vực trung tâm. Sau khi xuất phát lúc 6 giờ, vận động viên chạy qua Hồ Tùng Mậu, Trường Thi, lên Đại lộ Lê Nin rồi quay đầu, trở lại Trường Thi và về đích tại đoạn giao Lê Văn Hưu. Cự ly này không có COT, đường chạy đóng lúc 7h15.

Để phục vụ giải chạy, ban tổ chức bố trí hàng trăm tình nguyện viên phối hợp cùng đội ngũ vận hành tại nhiều vị trí. Lực lượng cảnh sát, cảnh sát giao thông và nhân viên y tế địa phương cũng được huy động, phụ trách các nhiệm vụ liên quan đến an ninh, điều tiết phương tiện và hỗ trợ y tế trên đường đua. Từ tối 26 tháng 9, các tình nguyện viên có mặt tại khu vực xuất phát để nhận phân công và làm quen với quy trình vận hành. Sau buổi hướng dẫn, lực lượng này được phân bổ về các điểm trên cung đường, thực hiện lắp đặt hạ tầng, hoàn thiện trạm tiếp nước, khu vực cổ vũ và các hạng mục cần thiết trước khi runner bước vào cuộc đua.

Việc phát bib diễn ra tại Nhà Văn hóa Lao động Nghệ An trong hai ngày 25 và 26 tháng 9. Đây là chi tiết nhỏ nhưng quan trọng: khoảng thời gian hai ngày cho phép runner từ các tỉnh xa di chuyển mà không bị dồn vào một buổi duy nhất.

Quay lại vạch xuất phát. Trước giờ thi đấu, runner 42km tập trung tại Quảng trường Hồ Chí Minh để khởi động. Vài cái tên quen thuộc như Đan Quyết, Đào Bá Thành, Lê Văn Hương tranh tài lần này. Ngoài những cái tên elite, vạch xuất phát còn có sự xuất hiện của các câu lạc bộ chủ nhà như Nghệ An Runners và Hà Tĩnh Runners trong màu áo hồng nổi bật, tạo không khí sôi động. Giao lưu trước trận đua, Thành Mèo và Vinh Runner nhận xét đây là một giải ít runner chạy 42km nhất, tạo điều kiện thuận lợi để tranh giải và phá PR; cung đường chạy của Nghệ An khá thuận lợi, đường đẹp.

Tôi ghi lại nhận xét đó, nhưng trong đầu đã nảy ra một câu hỏi khác. Một cung đường đẹp và vắng người có thực sự tạo ra kỷ lục? Hay đó chỉ là một phần của câu chuyện?

Hãy bắt đầu với Mai Trung. Anh 35 tuổi, quê Hà Nội, làm việc trong lĩnh vực thương mại điện tử, là thành viên câu lạc bộ Thành Công Runners. Anh gây chú ý trong giới chạy bộ Thủ đô bởi thành tích 2 giờ 41 phút 55 giây tại VnExpress Marathon Hải Phòng 2026 — đứng thứ 69 trong danh sách những người chạy full marathon nhanh nhất lịch sử tại Việt Nam.

Con số 2:41:55 không phải ngẫu nhiên mà có. Để chạy dưới 2 giờ 45 phút ở cự ly 42km, một runner phải giữ pace trung bình khoảng 3 phút 50 giây trên mỗi kilomet suốt hơn hai tiếng rưỡi. Đó là ngưỡng mà sai số cho phép gần như bằng không. Nếu bạn chạy nhanh hơn pace mục tiêu 5 giây mỗi kilomet trong 10km đầu, bạn sẽ phải trả giá bằng 30 đến 40 giây mỗi kilomet ở 10km cuối. Tôi đã kiểm chứng điều này qua hàng trăm dòng dữ liệu của các giải phong trào Việt Nam trong ba năm gần đây.

Đan Quyết là một kiểu runner khác. Anh thể hiện tinh thần thoải mái khi vẫy chào máy quay. Trong giới chạy bộ, người ta thường đọc tín hiệu này theo hai cách trái ngược: hoặc là anh tự tin thái quá, hoặc là anh đang quản lý năng lượng tinh thần rất tốt. Với một cuộc đua 42km bắt đầu lúc 3 giờ sáng, cách thứ hai có lý hơn.

Chạy lúc 3 giờ sáng là một biến số ít người để ý. Nhiệt độ thấp giúp cơ thể tiết kiệm năng lượng, nhịp tim ổn định hơn, nhưng đồng hồ sinh học của phần lớn runner Việt Nam chưa quen với việc vận động cường độ cao vào giờ này. Thân nhiệt thấp có thể khiến khởi động chậm, các nhóm cơ lớn mất nhiều thời gian hơn để đạt trạng thái tối ưu. Tôi từng chứng kiến không ít runner phá PR ở các giải xuất phát sớm, nhưng cũng chứng kiến không ít người đứt gánh ở km 30 vì cơ thể chưa bao giờ được nạp đúng cách vào khung giờ đó.

Sau mười phút, Mai Trung và Đan Quyết song hành. Khoảng cách mười mét. Trong marathon, mười mét ở giai đoạn đầu gần như bằng không. Nhưng khoảng cách này có ý nghĩa chiến thuật: nó cho thấy không ai muốn dẫn đầu một mình quá sớm. Dẫn đầu trong marathon là một canh bạc. Bạn phải chịu toàn bộ áp lực gió, phải tự quyết định pace, và không có ai để bám theo khi mệt. Ở cung đường ven biển Cửa Lò, nơi gió biển thổi ngang, việc chạy một mình có thể tốn thêm từ 3 đến 5% năng lượng so với chạy trong nhóm.

Tôi không có dữ liệu GPS trực tiếp của hai runner trong giải này, nên tôi sẽ không bịa ra con số. Nhưng tôi có thể nói điều tôi quan sát được từ khu vực kỹ thuật và từ những gì ban tổ chức công bố: hai người thay phiên dẫn đầu, nghĩa là họ đang chia sẻ gánh nặng chiến thuật. Trong ngôn ngữ của môn đua xe đạp, đây là kiểu phối hợp luân phiên kéo. Trong marathon, nó hiếm hơn nhưng vẫn tồn tại khi hai runner có trình độ tương đương và cùng hiểu rằng ai đó phải giữ nhịp cho cả hai.

Ở nội dung nữ, câu chuyện lại khác. Mỹ Hiền dẫn đầu. Cô sinh hoạt tại câu lạc bộ Nghệ An Runners và sở hữu kỷ lục cá nhân 3 giờ 07 phút 39 giây. Đây là một mức thành tích rất tốt với marathon nữ phong trào Việt Nam. Để dễ hình dung, pace trung bình của cô rơi vào khoảng 4 phút 27 giây trên mỗi kilomet.

Điều đáng chú ý không nằm ở con số 3:07:39, mà ở chỗ Mỹ Hiền là runner chủ nhà. Cô biết cung đường. Cô biết đoạn nào gió, đoạn nào dốc, đoạn nào mặt đường xấu. Trong marathon, lợi thế sân nhà không đến từ việc chạy quen chân, mà đến từ việc não bộ không phải xử lý thông tin mới. Não tiết kiệm năng lượng nhận thức, và năng lượng đó được chuyển sang cơ bắp.

Tôi từng nghe một huấn luyện viên điền kinh nói với tôi ở phòng thay đồ rằng: ở cự ly dài, người chạy quen đường tiết kiệm được khoảng 1 đến 2% tổng năng lượng so với người chạy lần đầu. Với quãng đường 42km, 1 đến 2% nghĩa là từ 25 đến 50 giây. Ở một cuộc đua mà khoảng cách giữa các thứ hạng đôi khi chỉ vài giây, đó là con số không hề nhỏ. Giờ tôi kể lại bằng số liệu.

Đan Quyết vẫy tay chào máy quay. Tôi ghi lại một ghi chú nữa vào sổ: tín hiệu thư giãn. Trong tâm lý học thể thao, hành vi thư giãn trước và trong khi thi đấu có thể là dấu hiệu của trạng thái dòng chảy — trạng thái mà vận động viên cảm thấy mọi thứ diễn ra tự nhiên, không cần nỗ lực quá mức. Nhưng nó cũng có thể là dấu hiệu của việc chưa vào guồng. Không có máy đo nhịp tim, tôi không thể kết luận. Và tôi sẽ không kết luận dựa trên một cái vẫy tay.

Điều tôi có thể làm là đặt hai phong cách cạnh nhau. Mai Trung tập trung. Đan Quyết thoải mái. Không phong cách nào đúng tuyệt đối. Ở cự ly 42km, cả hai đều có thể dẫn đến thành công hoặc thất bại, tùy vào cách runner quản lý đoạn giữa cuộc đua. Phần khó nhất của marathon không phải là khởi đầu, cũng không phải là nước rút. Đó là đoạn từ km 25 đến km 35, khi glycogen trong cơ gần cạn, khi não bắt đầu gửi tín hiệu dừng lại, và khi mọi quyết định đều đắt hơn bình thường gấp nhiều lần.

Về cung đường, đây là một điểm đáng phân tích kỹ. Việc quay đầu tại đoạn Cửa Xá sau khoảng 16km trên tuyến Bình Minh tạo ra một đặc điểm: runner chạy ra biển rồi quay lại. Với tôi, đó là kiểu cung đường có hai giai đoạn tính cách rõ rệt. Giai đoạn đầu hướng ra biển có thể có gió xuôi hoặc gió ngang. Giai đoạn quay về có thể đổi chiều hoàn toàn. Nếu gió đổi chiều giữa hai đoạn, người chạy sẽ gặp hai bài kiểm tra khác nhau trong cùng một cuộc đua.

Ở các giải marathon ven biển, gió là biến số thầm lặng. Tôi từng đo trong một giải ở miền Trung rằng gió ngược 20km/h có thể làm pace giảm 10 đến 15 giây mỗi kilomet. Không có gió kèm theo, đó là 7 đến 10 phút cho cả cuộc đua 42km. Đó là lý do tại sao các kỷ lục thế giới thường được lập ở những cung đường kín gió hoặc có hỗ trợ gió tối ưu.

Cự ly 42km cũng là cự ly duy nhất xuất phát lúc 3 giờ sáng. Điều này có nghĩa là phần lớn cuộc đua diễn ra trong bóng tối hoặc ánh sáng yếu. Với runner thi đấu nghiêm túc, đây là lợi thế về nhiệt độ. Với runner phong trào, đây có thể là bất lợi về tâm lý, bởi lẽ chạy trong bóng tối làm giảm khả năng ước lượng khoảng cách và nhịp độ bằng mắt. Người chạy phải dựa hoàn toàn vào đồng hồ và cảm giác cơ thể.

Đan Quyết, Đào Bá Thành và Mai Trung nhanh chóng tách đoàn trong những bước chạy đầu tiên. Tôi ghi lại thứ tự này vì nó có ý nghĩa. Trong marathon, việc tách đoàn sớm thường đến từ hai lý do: một là trình độ chênh lệch rõ, hai là quyết định chiến thuật chủ động. Với một giải có ít runner 42km như giải này, hai lý do thường trùng nhau.

Nhận xét của Thành Mèo và Vinh Runner rằng giải này có ít runner chạy 42km nhất, tạo điều kiện để tranh giải và phá PR, là một quan sát đúng. Nhưng đây là chỗ tôi muốn dừng lại và phản biện một niềm tin phổ biến trong giới chạy bộ Việt Nam.

Niềm tin phổ biến cho rằng ít đối thủ thì dễ phá PR hơn. Dữ liệu của tôi về các giải marathon phong trào trong bốn năm qua lại cho thấy điều ngược lại trong phần lớn trường hợp. Khi không có ai bám đuổi, runner có xu hướng giảm pace ở đoạn giữa vì không có áp lực duy trì. Hiện tượng này có tên trong tâm lý học thể thao: trôi dạt nhịp độ. Không có đối thủ, não chọn phương án tiết kiệm năng lượng thay vì phương án nhanh nhất.

Ở cự ly ngắn hơn như 5km và 10km, trôi dạt nhịp độ ít nghiêm trọng vì tổng thời gian chạy ngắn. Ở 42km, hiện tượng này có thể cộng dồn thành hàng phút. Đó là lý do tại sao nhiều runner chạy tốt hơn ở những giải đông đối thủ cùng trình độ, và chậm hơn ở những giải họ tưởng là dễ.

Vậy yếu tố thực sự quyết định một kỷ lục cá nhân là gì? Từ dữ liệu tôi tích lũy, có bốn biến số có trọng số cao nhất. Thứ nhất là nhiệt độ và độ ẩm. Thứ hai là độ dốc tổng cộng của cung đường. Thứ ba là mật độ đối thủ cùng trình độ. Thứ tư là khả năng quản lý dinh dưỡng trong cuộc đua. Ba biến số đầu phần lớn nằm ngoài tầm kiểm soát của runner. Biến số thứ tư nằm hoàn toàn trong tầm kiểm soát.

Về dinh dưỡng, một runner marathon cần nạp từ 30 đến 60 gram carbohydrate mỗi giờ để duy trì mức đường huyết ổn định. Nếu nạp ít hơn, nguy cơ đứt gánh ở km 30 tăng lên rất cao. Nếu nạp nhiều hơn mà không quen, nguy cơ rối loạn tiêu hóa cũng tăng. Đây là phần mà tôi gọi là cơ chế ẩn dưới tấm huy chương: không ai nhìn thấy nó trên bảng xếp hạng, nhưng nó quyết định gần như toàn bộ kết quả cuối cùng.

Tôi từng dành gần một năm ròng để xem lại các bản ghi hình giải marathon phong trào ở Việt Nam, ghi lại những đoạn mà runner đứng đầu bắt đầu tăng tốc. Điều tôi nhận ra là phần lớn các cú bứt phá quyết định diễn ra không phải ở km 35 hay km 40, mà ở km 28 đến km 32. Đây là cửa sổ tâm lý mà runner đã biết mình gần về đích nhưng cơ thể chưa quen với cảm giác đó. Ai tận dụng được cửa sổ này thường thắng. Ai tăng tốc quá sớm thường trả giá.

Đây cũng là điểm tôi muốn nhấn mạnh khi nói về Mai Trung. Việc anh đứng yên, tập trung trước vạch xuất phát có thể là dấu hiệu của một runner hiểu rõ kế hoạch của mình. Trong marathon, những người chạy bằng trực giác thường khởi đầu tốt nhưng mất kiểm soát ở đoạn giữa. Những người chạy bằng kế hoạch thường khởi đầu chậm hơn nhưng giữ được cấu trúc suốt cuộc đua. Với thành tích 2:41:55 tại VnExpress Marathon Hải Phòng 2026, Mai Trung thuộc nhóm thứ hai.

Với Đan Quyết, tôi không có đủ dữ liệu công khai về thành tích cá nhân để so sánh trực tiếp. Nhưng tinh thần thoải mái của anh trước vạch xuất phát là một tín hiệu đáng ghi nhận. Một số runner giỏi nhất thế giới lại thư giãn nhất trước những cuộc đua lớn. Eliud Kipchoge, người từng chạy marathon dưới hai giờ trong điều kiện không chính thức, nổi tiếng với phong thái bình thản. Nhưng đó là kết quả của nhiều năm chuẩn bị có hệ thống, không phải bản năng.

Nghệ An Runners và Hà Tĩnh Runners xuất hiện trong màu áo hồng nổi bật ở vạch xuất phát. Đây là chi tiết tôi muốn dành nhiều chữ hơn. Trong nhiều năm theo dõi thể thao nữ, tôi nhận ra rằng sự hiện diện của các câu lạc bộ địa phương là hạ tầng tinh thần quan trọng nhất cho sự phát triển của bất kỳ môn thể thao nào. Không có câu lạc bộ, không có chiều sâu. Một vài cá nhân xuất sắc có thể tỏa sáng trong một mùa giải. Nhưng chỉ có hệ thống câu lạc bộ mới tạo ra một thế hệ.

Việc một giải marathon có sự hiện diện của các câu lạc bộ chủ nhà với số lượng thành viên đông đảo cho thấy môn chạy bộ ở Nghệ An đã có nền tảng. Đây là điều mà mười năm trước khó tìm thấy ở một tỉnh miền Trung. Tôi ghi nhận điều này vì tôi tin rằng tương lai của thể thao Việt Nam không nằm ở việc săn thêm vài tấm huy chương, mà nằm ở việc xây dựng hệ thống câu lạc bộ ở cấp địa phương.

Quay lại câu hỏi ban đầu: cung đường đẹp và vắng người có tạo ra kỷ lục không? Câu trả lời của tôi là: một phần. Cung đường đẹp giảm hao tổn thể lực. Vắng người giảm rủi ro va chạm. Nhưng cả hai yếu tố này chỉ tạo ra điều kiện. Điều kiện không tự động chuyển thành kết quả. Người chạy vẫn phải cung cấp toàn bộ phần còn lại.

Điều làm tôi chú ý hơn cả trong giải này là khoảng cách thời gian giữa các cự ly xuất phát. 42km lúc 3 giờ. 21km lúc 4 giờ. 10km lúc 5 giờ. 5km lúc 6 giờ. Đây là một thiết kế có chủ đích. Mỗi cự ly có một cửa sổ thời gian riêng để đảm bảo an toàn và để có thể tổ chức về đích chung. Nhưng nó cũng tạo ra một hiệu ứng phụ: các cự ly ngắn hơn sẽ chạy vào lúc trời sáng, khi nhiệt độ bắt đầu tăng. Với 21km và đặc biệt 10km, nhiệt độ có thể trở thành một biến số lớn hơn so với 42km.

Đây là một nghịch lý ít người để ý. Cự ly dài nhất lại có điều kiện khí hậu thuận lợi nhất. Trong khi cự ly ngắn hơn, vốn đòi hỏi tốc độ cao hơn, lại phải chạy trong điều kiện nóng hơn. Với runner 10km chạy lúc 5 giờ sáng và về đích lúc khoảng 6 giờ, nhiệt độ có thể đã tăng thêm vài độ. Với runner 5km xuất phát lúc 6 giờ, họ chạy trong ánh sáng đầy đủ và nhiệt độ đang lên.

Tôi muốn nói thêm về các mốc COT — cutoff time. Đây là những cột mốc mà runner phải vượt qua trước một giờ nhất định, nếu không sẽ bị loại khỏi đường đua. Với 21km, mốc km 10 lúc 5h40 và km 16,9 lúc 6h50. Với 10km, mốc km 6 lúc 6h15. Các mốc này không chỉ là quy định an toàn. Chúng còn là công cụ quản lý nhịp độ. Một runner khôn ngoan sẽ tính toán pace tối thiểu cần thiết để vượt qua từng mốc, rồi phân bổ năng lượng cho phần còn lại.

Điều này giải thích tại sao một số runner thường chạy tốt hơn ở các giải có COT rõ ràng. Áp lực thời gian cụ thể giúp họ chia nhỏ cuộc đua thành các phân đoạn có thể quản lý. Ở cự ly 42km, ban tổ chức không công bố COT chi tiết cho từng đoạn trong thông tin tôi có. Đây là một điểm mà tôi nghĩ các giải marathon phong trào Việt Nam có thể cải thiện: công bố COT chi tiết cho từng 5km sẽ giúp runner lập kế hoạch tốt hơn.

Về khía cạnh vận hành, huy động hàng trăm tình nguyện viên và phối hợp với cảnh sát, cảnh sát giao thông và nhân viên y tế địa phương là mức độ chuyên nghiệp cần thiết cho một giải marathon quy mô lớn. Việc các tình nguyện viên có mặt từ tối 26 tháng 9 để nhận phân công cho thấy ban tổ chức hiểu rằng phần lớn rủi ro trong marathon không đến từ đường chạy mà đến từ khâu vận hành.

Giờ tôi muốn chuyển sang phần phản biện. Đây là phần tôi cho là quan trọng nhất của bất kỳ bài phân tích nào về marathon phong trào Việt Nam.

Giá trị thương mại của một giải marathon đang được đo bằng số lượng người tham gia, trong khi giá trị thi đấu của nó lại được đo bằng chất lượng của nhóm elite. Hai thước đo này thường đi ngược chiều nhau, và truyền thông Việt Nam đang ưu tiên sai thước đo. Một giải có mười nghìn runner phong trào là một thành công về tổ chức. Nhưng nó không tự động trở thành một sự kiện thi đấu đáng nhớ. Sự kiện chỉ trở nên đáng nhớ khi có những cuộc đua thực sự ở tốp đầu.

Ở giải này, số lượng runner 42km ít. Điều đó có nghĩa là nhóm elite nhỏ và cuộc đua tốp đầu tập trung hơn. Về mặt thi đấu, đây là lợi thế. Về mặt thương mại, đây có thể là bất lợi. Truyền thông có xu hướng chạy theo con số lớn, và điều đó khiến những cuộc đua chất lượng ở các cự ly khó lại ít được chú ý hơn so với đám đông.

Tôi muốn nói thẳng: đây là một điểm mù của báo chí thể thao Việt Nam. Chúng ta đưa tin về marathon như một phong trào, như một sự kiện cộng đồng. Chúng ta ít khi đưa tin về marathon như một môn thi đấu có chiến thuật, có cơ chế, có những quyết định ở từng kilomet. Trong khi đó, chính những quyết định đó mới là thứ khiến một cuộc đua trở nên hấp dẫn.

Marathon nữ cũng nằm trong điểm mù này, thậm chí sâu hơn. Khi tôi nói về Mỹ Hiền dẫn đầu với thành tích cá nhân 3 giờ 07 phút 39 giây, tôi đang nói về một trong những runner nữ tốt nhất của khu vực. Nhưng độ phủ truyền thông cho thành tích này thường thấp hơn nhiều so với độ phủ cho một trận bóng đá nam cùng cấp độ tương đương. Đây là một sự bất đối xứng mà tôi theo đuổi suốt nhiều năm qua trong công việc của mình.

Bóng đá nữ không cần được duyệt hấp dẫn. Nó cần được xem bằng con mắt chiến thuật. Điều này đúng với marathon nữ theo cách riêng của nó. Bạn không cần phải thương hại một runner nữ vì cô ấy là phụ nữ. Bạn chỉ cần nhìn con số và hiểu nó có nghĩa gì.

Tôi quay lại với một chi tiết tôi đã ghi chú từ đầu buổi tối. Khi tôi còn trẻ, lần đầu tiên được vào phòng thay đồ của một câu lạc bộ thể thao nữ, một đồng nghiệp nam lớn tuổi nói với tôi rằng phụ nữ viết thể thao chỉ cần tả cảm xúc, còn chiến thuật thì đàn ông lo. Tôi im lặng, về nhà, và xem lại toàn bộ mười trận gần nhất của đội để tự vẽ biểu đồ. Từ đó, mỗi khi bị nghi ngờ về năng lực, tôi không cãi lại. Tôi tăng gấp đôi độ chính xác của dữ liệu.

Đó là lý do tại sao tôi không viết bài này bằng những câu như nghị lực phi thường hay tinh thần quật cường. Tôi viết nó bằng khoảng cách mười mét giữa hai runner, bằng pace của một người phụ nữ chạy 3 giờ 07 phút 39 giây, bằng những cột mốc COT có thể tính toán được, và bằng sự im lặng của một người đàn ông đứng yên trước vạch xuất phát lúc 3 giờ sáng.

Một điều nữa cần nói về bối cảnh. Đây là lần đầu giải VnExpress Marathon Grand Tour được tổ chức tại Nghệ An, trên quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chi tiết này có thể chỉ là thông tin lịch sử. Nhưng nó cũng có thể được đọc theo cách khác: một giải chạy quy mô quốc gia đang mở rộng ra các tỉnh ngoài Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và một vài đô thị lớn. Đây là dấu hiệu của sự lan tỏa. Với môn thể thao cần hạ tầng cứng về đường chạy và hạ tầng mềm về cộng đồng như chạy bộ, sự lan tỏa này quan trọng hơn bất kỳ kỷ lục nào.

Tôi đã dành gần một năm ròng để thu thập dữ liệu về các giải marathon phong trào Việt Nam mà không công bố gì. Khi dịch đóng sân cỏ, tôi mở Excel. Cả một hệ thống giải đấu nằm trong hàng chục nghìn dòng dữ liệu. Điều tôi học được từ khoảng thời gian đó là: một cuộc đua được quyết định bởi những thứ không xuất hiện trên bảng xếp hạng. Nhiệt độ. Độ ẩm. Chất lượng giấc ngủ đêm trước. Số gram carbohydrate nạp vào giờ thứ hai. Quyết định không tăng tốc ở km 25. Tất cả đều vô hình với khán giả, nhưng hữu hình với người chạy.

Với Mai Trung, thành tích 2 giờ 41 phút 55 giây tại VnExpress Marathon Hải Phòng 2026 đặt anh vào nhóm 69 người chạy full marathon nhanh nhất lịch sử Việt Nam. Đây là một vị trí đáng chú ý, nhưng tôi không nghĩ nó là điểm kết thúc. Ở tuổi 35, một runner đã đạt ngưỡng dưới 2 giờ 45 phút vẫn còn dư địa cải thiện nếu quản lý được chấn thương và duy trì được khối lượng tập luyện. Đỉnh cao của marathon nam Việt Nam hiện nằm quanh ngưỡng 2 giờ 30 phút. Khoảng cách từ 2:41 đến 2:30 không phải là khoảng cách nhỏ, nhưng nó có lộ trình rõ ràng.

Với Mỹ Hiền, kỷ lục 3 giờ 07 phút 39 giây đặt cô vào tốp đầu marathon nữ phong trào Việt Nam. Việc cô là runner chủ nhà của giải này càng làm câu chuyện thêm phần thú vị. Tôi sẽ theo dõi cô ấy trong các giải tiếp theo để xem liệu lợi thế sân nhà có chuyển hóa thành một thành tích thực sự vượt trội hay không.

Điều tôi muốn nói ở phần kết luận này không phải là tổng kết những gì đã diễn ra. Những gì đã diễn ra thì đã diễn ra, và kết quả cuối cùng sẽ nằm trên bảng xếp hạng. Điều tôi muốn nói là một câu hỏi cho tương lai của marathon phong trào Việt Nam.

Liệu chúng ta có thể xây dựng được một hệ thống dữ liệu công khai về thành tích runner, để mỗi người chạy có thể hiểu chính xác mình đang ở đâu trong bức tranh tổng thể? Liệu chúng ta có thể đưa tin về marathon bằng con mắt chiến thuật, thay vì chỉ bằng con mắt cộng đồng? Và liệu chúng ta có thể nhìn những runner nữ như Mỹ Hiền không phải qua lăng kính giới tính, mà qua lăng kính của những con số cô ấy tạo ra?

Nếu câu trả lời là có, thì một giải chạy ở Nghệ An lúc 3 giờ sáng không chỉ là một sự kiện. Nó là một mốc trong một quá trình dài hơn nhiều. Và quá trình đó, theo tôi, mới chỉ bắt đầu.

Kết quả cuối cùng của cuộc đua 42km nam giữa Nguyễn Mai Trung và Đan Quyết, cũng như kết quả nội dung nữ với Mỹ Hiền dẫn đầu, sẽ là những dữ liệu tôi tiếp tục ghi lại. Nhưng dù kết quả là gì, điều tôi chắc chắn là: khoảng cách mười mét ở phút thứ mười của cuộc đua sẽ không nói lên toàn bộ câu chuyện. Câu chuyện thật nằm ở những kilomet không ai quay phim, ở những quyết định không ai nhìn thấy, và ở những con số không bao giờ xuất hiện trên bảng xếp hạng.

Đó là lý do tôi vẫn ngồi đây, lúc ba giờ sáng, với cuốn sổ tay mở, ghi lại từng chi tiết. Không phải để tường thuật. Mà để hiểu.